In dit Achterhoekse museum staat een brandweerauto die je alleen met z’n tweeën kunt sturen
Soms zit er een automuseum verscholen in een museum dat zichzelf niet zo profileert. In het Brandweermuseum in Borculo staan ruim dertig historische brandweerwagens, met bouwjaren van 1917 tot 1967.
In het museum wordt de geschiedenis van de brandbestrijding door de eeuwen heen getoond. Er staat een prachtige verzameling antieke handpompen, leren emmertjes en brandweerhelmen van alle tijden, en er is een tentoonstelling over de ramp die Borculo trof in 1925, toen een enorme windhoos het dorp verwoestte. Maar ondertussen heeft het museum meer dan dertig antieke brandweerwagens in zijn collectie. Genoeg aanleiding om eens een kijkje te gaan nemen.
Het begon met handpompen
Het museum is ondergebracht in een voormalig schoolgebouw dat de ramp van 1925 ternauwernood wist te overleven. Ik word rondgeleid door Arie Dekker en Henk Brand, twee van de 55 vrijwilligers. Henk is een gepensioneerd automonteur en houdt zich voornamelijk bezig met de reparatie en restauratie van de oude brandweerwagens. Arie legt zich voornamelijk toe op rondleidingen.
Breng je zaterdag tot leven met de ruime Škoda Elroq. Tot 571 km elektrische actieradius. Nu al te rijden vanaf € 37.990.
Henk Brand: “We hebben eigenlijk te veel auto’s om allemaal te laten zien. Eerst stonden ze hier bumper aan bumper gestald. Dan kon je er niet omheen lopen. Dankzij extra opslagruimte kunnen we binnenkort gaan rouleren met de auto’s. We vormen met acht vrijwilligers de technische ploeg. Allemaal heren op leeftijd met verstand van oude autotechniek. Twee ochtenden per week zijn wij hier bezig. Zo weten we het overgrote deel van onze autoverzameling rijdend te houden. Beter dan achter de geraniums zitten, nietwaar?”
Arie Dekker over het ontstaan van het museum: “In de oorlog hadden de bewoners van Borculo de oude handpompen van de brandweer verstopt. Daar was namelijk veel koper in verwerkt en de Duitsers namen dat allemaal in beslag om munitie van te maken. Ruim tien jaar na de oorlog kwam dat ouwe spul bij toeval weer tevoorschijn. Dat werd op het jaarlijkse dorpsfeest tentoongesteld. En het jaar daarop weer. Van daaruit groeide al snel een verzameling. Een aantal enthousiastelingen, voornamelijk uit onze eigen vrijwillige brandweer, heeft ervoor gezorgd dat we nu dit museum hebben.”
Henk Brand: “Er is ook nog het Nationaal Brandweermuseum in Hellevoetsluis, maar qua voertuigen en aantal vierkante meters zijn wij de grootste hoor!”
Met paard en wagen
De allereerste brandweerwagens werden door mensenhanden of met paard en wagen naar de plek des onheils gesleept, maar mij gaat het om de eerste echte brandweerauto’s. De oudste is een Seagrave uit 1917, van de gelijknamige Amerikaanse fabrikant van brandweerwagens. Het is de enige brandweerwagen uit de Borculose collectie die geen dienst heeft gedaan in ons land.
Arie Dekker: “Ja, dat hebben we een beetje als voorwaarde voor onze collectie, met deze ene uitzondering, want deze parel willen we niet kwijt. Er zit een 16,5-liter motor in die niet alleen werd gebruikt voor de aandrijving van de auto, maar eenmaal ter plekke ook voor de pomp. Seagrave fabriceerde ook de blusapparatuur. De lamp op het voorspatbord kon toen al elektrisch heen en weer bewegen om voetgangers te waarschuwen dat ze plaats moesten maken, een heus zwaailicht dus.” Henk Brand: “Behalve een dubbele ontsteking heeft deze auto ook nog een ouderwetse kettingaandrijving op de achterwielen. Mooi, hè?”
Dan zie ik een T-Ford staan. Of beter gezegd een TT-Ford, want het betreft een transportversie van de ooit meestverkochte auto ter wereld. Dat hij rood is, is eigenlijk al een afwijking, want ze werden alleen in het zwart geleverd. Uit eigen ervaring weet ik dat de bediening conventioneel lijkt met drie gebruikelijke voetpedalen, maar die pedalen hebben allemaal een andere functie dan je denkt. Je rijdt niet zomaar weg in een T-Ford als je er geen verstand van hebt!
Van de auto kukelen
Arie Dekker wijst me op een vooroorlogse spuitwagen waar de spuitgasten, de brandweermannen die de slangen bedienden, aan de zijkanten van de achterbak moesten plaatsnemen. Bij de eerste de beste snelle bocht zouden ze daarvan afkukelen. Dus had men riemen geïnstalleerd waar de brandweermannen hun armen doorheen moesten steken, zodat tijdens de dollemansrit niet al te veel mannen van de auto zouden vallen.
“Zo zouden tijdens de dollemansrit niet al te veel brandweermannen van de auto vallen
”
Ik zie op een andere klassieke brandweerauto dat voorop een grote koperen bel is gemonteerd. Een simpel touwtje leidt via de voorruit naar de cabine, zodat de bijrijder onderweg het alarmsignaal kon laten klingelen.
Tot mijn verrassing staat er een motor met zijspan, een Franse Motobécane uit 1937. De zijspan is niet origineel, maar die combinatie werd in die jaren wel ingezet bij het bluswerk. De Motobécane had als voordeel dat hij snel op plekken kon komen die voor grotere voertuigen moeilijk bereikbaar waren.
Ik spot een brandweerwagen met bouwjaar 1941, dus uit de bezettingstijd, die desondanks is voorzien van de populaire Amerikaanse Ford V8-motor. Die motor kwam dan misschien uit een oude voorraad of een al bestaande vrachtwagen. Verder stuit ik op een wonderschone Studebaker uit 1937 met een zescilinder lijnmotor, afkomstig uit Haren.
Een pronkstuk van het museum is een Mercedes-Benz uit 1930. In 1926 kwam de fusie tussen Daimler en Benz tot stand en dit exemplaar stamt uit de eerste serie vrachtwagens onder de nieuwe naam Mercedes-Benz. Alleen het chassis en de 100 pk sterke zescilinder kwamen uit Duitsland. De gebroeders Rossmark fabriceerden de houten opbouw. De auto heeft dienstgedaan tot 1952! Hij kan zó in het Mercedes-museum in Stuttgart.
Geen Duitse brandweerauto’s meer
Arie Dekker: “Na de oorlog was er geen geld om nieuwe brandweerwagens te bestellen. Maar de geallieerden hadden gelukkig enorme hoeveelheden oorlogsmaterieel achtergelaten. Dus veel GMC’s en Fords uit het Amerikaanse leger werden omgebouwd tot brandweerwagen.”
Ik zie behalve de Amerikanen ook Britse merken als Austin en Commer, maar geen Duitse merken. Arie Dekker: “De overheid durfde vlak na de oorlog geen Duitse auto’s aan te schaffen. Dat lag allemaal nog veel te gevoelig. Terwijl het misschien wel de beste keuze was geweest. Maar men koos liever voor een merk uit de landen van onze bevrijders. Hier staat bijvoorbeeld een brandweerwagen uit 1954 die nooit van huis is geweest. Die heeft altijd dienstgedaan in Borculo. Dat is een Austin.”
Niet alle brandweerwagens blijken rood te zijn. In het museum staat ook een spierwitte Chevrolet uit 1960. Die komt uit Petten, waar een kernreactor voor onderzoek staat. Zowel de kleding van de bedrijfsbrandweer daar als de auto’s waren wit. Alle soorten vervuiling, eventueel ook nucleaire deeltjes, zijn dan beter zichtbaar.
In een hoekje staat een sleepwagen van de brandweer. Daar konden ze bijvoorbeeld auto’s mee optakelen die te water waren geraakt. Merkwaardigerwijs staat op de voorzijde de naam Stoffel geschreven. Arie Dekker: “Die naam is gekozen omdat deze auto niet veel harder gaat dan 70 à 80 km/u. Op de snelweg durfden brandweerlieden uit schaamte nooit hun zwaailicht aan te zetten.”
“Op de snelweg durfden brandweerlieden uit schaamte nooit hun zwaailicht aan te zetten
”
Een bijzondere Rotterdammer
In 1927 kocht de gemeente Rotterdam zeven spuitwagens van het Amerikaanse merk Ahrens-Fox, een concurrent van het eerdergenoemde Seagrave. Bijzondere auto’s, omdat de zware plunjerpomp vóór de motor is geplaatst, waardoor de chauffeurscabine nóg verder naar het midden van het chassis moest worden verplaatst.
Henk Brand: “Net als de Seagrave heeft de motor ook een dubbele ontsteking. Er wordt zoveel van het benzine-luchtmengsel de cilinders ingespoten dat één bougie te weinig is om die hoeveelheid tegelijk te kunnen ontsteken. Alles is groot en lomp aan hem. Als we hem naar binnen of buiten moeten brengen, zetten we hem op de krik om hem te kunnen draaien, want hij heeft van zichzelf een draaicirkel van 22 meter.” Arie Dekker: “Maar dan nóg! Als we ermee rijden, zitten we altijd met z’n tweeën bij het stuur. In je eentje krijg je het stuur niet om, echt waar!”
““We zitten altijd met z’n tweeën aan het stuur. In je eentje krijg je hem niet om.”
”
Arie Dekker: “Er zijn veel verhalen over deze wagens. Toen de Duitsers Rotterdam bombardeerden, rukte een van de zeven auto’s uit naar de Waalhaven, maar hij werd beschoten. Daarbij zijn twee brandweerlieden gesneuveld. De auto werd totaal vernield en is later voor onderdelen gebruikt. Ook werd de brandweer in Rotterdam een keer te hulp geroepen door de collega’s in Middelburg. Die hadden een brand die ze zelf niet geblust kregen. Het was een enorm gedoe om deze auto helemaal in Zeeland te krijgen. Met twee pontjes tegelijk een rivier oversteken en dat soort dingen. Maar uiteindelijk kwam hij aan en was binnen één nacht de brand meester. Die pomp die erop zit, is zó sterk.”
Afwijkende kleuren
Ik heb nog een laatste vraag: waarom zijn alle brandweerwagens eigenlijk altijd rood? De beide heren aarzelen. Arie Dekker: “Tja, niet alle brandweerwagens waren rood. We hebben hier dus een witte, en het korps van Doesburg had gele wagens. De bedrijfsbrandweer heeft soms afwijkende kleuren. Maar waarom rood gangbaar is, weet ik eigenlijk niet.”
“Waarom zijn alle brandweerwagens eigenlijk altijd rood?
”
Thuis geeft Google me een soort van antwoord. Vroeger mocht elk brandweerkorps zelf een kleur uitkiezen. Dat werd vaak rood, omdat rode verf goedkoper was dan andere kleuren. Later wilde de overheid uniformiteit bij de alarmdiensten. Een brandweerwagen moest qua kleur en belettering direct herkenbaar zijn in heel het land. Dat werd rood. Om precies te zijn kleurcode RAL 3000, bekend onder de naam vuurrood.
Schrijf je in voor onze gratis nieuwsbrief.
- Mis geen belangrijk autonieuws
- Exclusieve verhalen alleen voor jou
- Speciale kortingen en acties
